Dossiers
Uitzonderingen
In principe is alle overheidsinformatie in het kader van de WOB openbaar,
maar er zijn flink wat uitzonderingen. De meeste staan in artikel
10 van WOB, waarbij het om twee soorten gaat. In het eerste lid zijn de
absolute uitzonderingsgronden te vinden, in het tweede lid de relatieve.
Doet zich een geval voor dat een van de vier absolute gronden van
toepassing is, dan wijkt de WOB zonder meer.
In het tweede geval, bij de relatieve gronden, is een afweging vereist
tussen het algemene belang van openbaarheid en door de uitzonderingsgronden
te beschermen belangen. In de praktijk levert deze afweging vaak problemen
op. Bij WOB-gebruik komt het vaak voor dat een overheidsorgaan een afweging
gaat maken tussen dreigende publiciteit en de door een uitzonderingsgrond
te beschermen belangen. Dat mag dus niet.
De bedoelingen van de WOB-verzoeker mogen nooit een rol spelen in de afweging.
De verzoeker hoeft ook helemaal niet aan te geven wat zijn motieven zijn.
Openbaarheid wordt voorondersteld.
De absolute gronden:
1. Het verstrekken van informatie ingevolge deze wet blijft achterwege voor
zover dit:
a. eenheid van de Kroon in gevaar zou kunnen brengen;
b. de veiligheid van de Staat zou kunnen schaden;
c. bedrijfs- en fabricagegevens betreft die door natuurlijke personen of
rechtspersonen vertrouwelijk aan de overheid zijn meegedeeld;
d. persoonsgegevens betreft als bedoeld in paragraaf 2 van hoofdstuk 2 van
de Wet bescherming persoonsgegevens, tenzij de verstrekking kennelijk geen
inbreuk op de persoonlijke levenssfeer maakt.
De relatieve gronden:
2. Het verstrekken van informatie ingevolge deze wet blijft eveneens
achterwege voor zover het belang daarvan niet opweegt tegen de volgende
belangen:
a. de betrekkingen van Nederland met andere staten en met internationale
organisaties;
b. de economische of financiële belangen van de Staat, de andere
publiekrechtelijke lichamen of de in artikel 1a, eerste lid onder c en d,
en het tweede lid bedoelde bestuursorganen;
c. de opsporing en vervolging van strafbare feiten;
d. inspectie, controle en toezicht door overheidsorganen;
e. de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer;
f. het belang dat geadresseerde erbij heeft als eerste kennis te kunnen
nemen van de informatie;
g. het voorkomen van onevenredige bevoordeling of benadeling van bij de
aangelegenheid betrokken natuurlijke personen of rechtspersonen dan wel
derden.
Aparte milieubepalingen
Dan de meer specifieke milieubepalingen. De WOB bevat, als gevolg van EU-voorschriften,
een geheel eigen kader voor dit soort informatie. Overheden krijgen zelfs een
inspanningsverplichting om er voor te zorgen dat milieu-informatie zoveel
mogelijk actueel, nauwkeurig en vergelijkbaar is.
Vervolgens is een aantal jaren terug bij milieu-informatie het bestaande
uitzonderingen-stelsel van de WOB fiks op de schop gegaan. In twee gevallen
wordt, als het om milieustukken gaat, een zogeheten absolute weigeringsgrond
veranderd in een relatieve, wat een belangenafweging vraagt.
Daarbij gaat het om vertrouwelijke bedrijfs- en fabricagegevens en om
persoonlijke beleidsopvattingen in documenten van intern beraad. Daarvoor
geldt dus alleen in milieuzaken een ruimer openbaarheidsregime. Compleet
nieuw is verder de bepaling dat emissiegegevens in principe altijd openbaar
zijn.
Tot slot zijn er ook nog twee nieuwe uitzonderingsgronden. Er hoeft
allereerst geen milieu-informatie te worden verstrekt als het belang van
openbaarmaking niet opweegt tegen het belang van de bescherming van het
milieu waarop de informatie betrekking heeft. En ook niet als er sprake kan
zijn van beveiliging van bedrijven en het voorkomen van sabotage.
Zijn dit alle uitzonderingen?
Nee, er zijn nog twee soorten uitzonderingen. Zo bepaalt artikel 11 van de
WOB dat bij een verzoek om informatie uit documenten, opgesteld ten behoeve
van intern beraad, geen informatie wordt verstrekt over daarin opgenomen
persoonlijke beleidsopvattingen. Het artikel was ooit bedoeld om te voorkomen
dat ambtenaren in publieke discussies zouden belanden, maar is inmiddels
behoorlijk opgerekt. Ook de persoonlijke opvattingen van bijvoorbeeld ministers,
maar ook externe adviseurs mogen zo buiten de openbaarheid worden gehouden.
En dan de laatste belangrijke uitzondering, die je bij eerste lezing van de wet
zelfs ontgaat. Maar de WOB wijkt ook voor bijzondere wettelijke
openbaarmakingsregelingen. Denk dan bijvoorbeeld aan de Wet op de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten.
