Dossiers
Italië: De Orde beslist
Hedwig Zeedijk
De zelfregulering van journalisten berust in Italië bij de Ordine dei Giornalisti. Deze Orde ontstond eind negentiende eeuw, toen journalisten zich op een professionele manier gingen organiseren. De huidige vorm van de Orde werd in 1963 bij wet vastgelegd, waarmee de Italiaanse collega’s de eigen beroepsgroep in volledige autonomie besturen.
De Orde beslist welke leden worden toegelaten en wie zich dus journalist mag noemen. Kandidaten moeten anderhalf jaar praktijkervaring hebben en zware examens afleggen. Onderdeel daarvan is een mondelinge overhoring over de journalistieke ethiek.
Het gaat om de plichten en rechten, zoals vastgelegd in de Verklaring uit 1972, maar er gelden ook aparte codes. Zo wordt sinds de Carta di Treviso uit 1990 de anonimiteit gegarandeerd van minderjarigen die slachtoffer of dader zijn van een misdrijf. Andere codes schrijven voor hoe om te gaan met marktonderzoek en opiniepeilingen (1995), met de privacybescherming (1998) en met financieel-economische berichtgeving (2005).
De regionale afdelingen leggen sancties op als hun leden die verantwoordelijkheid niet nakomen. Dat kan een waarschuwing zijn, een schorsing van twee maanden tot een jaar of uitzetting uit het beroep. Landelijk gezien worden zo honderden gevallen per jaar beoordeeld. Tegen zo’n disciplinaire beslissing kan de journalist protesteren bij het landelijke bestuur, dat de straf kan verlagen of bevestigen.
Maar de twintig regionale afdelingen beslissen niet altijd hetzelfde. Neem Renato Farina, adjunct-hoofdredacteur van de kleine liberale krant Libero. Farina is al jaren een betaalde informant voor de militaire geheime dienst en schreef in die hoedanigheid ook nepartikelen. De zaak kwam uit en Farina bekende. Dat was voor de Orde van Lombardije (Milaan) echter niet voldoende reden om de journalist de maximale straf op te leggen. In plaats van een beroepsverbod, kreeg hij een schorsing van een jaar.
De journalistenvakbond FNSI spreekt er schande van en het landelijke bestuur van de Orde staat machteloos, want alleen Farina zelf kan de beslissing aanvechten. Andere regionale besturen hadden in dit geval zeker anders beslist.
Ook nieuwslezer Lamberto Sposini van de commerciële zender Canale 5 (Mediaset) werd onlangs voor drie maanden geschorst. Hij was vaste commentator in het voetbalprogramma Il Processo. De presentator (één jaar geschorst) zou bewust voordelige beslissingen van scheidsrechters voor Juventus onderbelicht hebben.Vooraanstaande journalisten protesteerden via een betaalde oproep in de kranten tegen de schorsing van Sposini.
De discussie over de zelfregulering is dankzij de schorsingen levendiger dan ooit. Het is tevens een belangrijk onderdeel van een moeizaam debat over de hervorming van de beroepsorde.
Opmerkelijk is verder dat journalisten in Italië nog altijd strafrechtelijk vervolgbaar zijn wegens smaad. Elk jaar wordt nog een aantal journalisten veroordeeld tot enkele maanden (voorwaardelijke) gevangenisstraf. Het wetboek is (ondanks de vele politieke beloftes) nog altijd niet aangepast. |
