Dossiers
Frankrijk: Geen Raad, wel gedragscode
Jan van Etten
In Frankrijk bestaat geen Raad voor de Journalistiek. Sinds vorige maand ligt er wel een parlementaire aanbeveling op tafel om eens te denken aan een commissie voor straffen op overtreding van een gedragscode. Maar het is aan de journalistiek zelf om zoiets te bedenken, niet aan politici om dat op te leggen.
Die aanbeveling is er één in een lange serie na maandenlange hoorzittingen van een parlementaire enquêtecommissie naar de miskleunen in het pedofielenproces van Outreau: ‘een van de grootste catastrofes van de Justitie’. Dertien mensen hebben soms meer dan drie jaar in voorarrest gezeten voor ze eindelijk werden vrijgesproken. Een veertiende heeft in de gevangenis zelfmoord gepleegd.
Justitie heeft duidelijk slecht gefunctioneerd.
Maar over de hele linie is teveel geluisterd naar een niet meer te remmen geruchtenmachine. De pers heeft daartoe bijgedragen. Ook journalisten hebben voor de commissie hun mea culpa beleden. Outreau heeft ook daar pijnlijke sporen achtergelaten.
Een gedragscode bestaat sinds 1918. De Franse persbazen willen die evenwel niet in een cao opnemen. Journalistenbonden hebben ook bedenkingen tegen een controlecommissie daarop. In Frankrijk bestaat sinds 1936 al een gemengde ‘Commissie voor de professionele perskaart’ van werkgevers en bonden CCIJP. Die maakt uit wie elk jaar voor zo’n begeerde ‘sesam’ in aanmerking komt. Dat leidt nu al tot fikse ruzies.
Een nieuwe commissie is niet in te denken zonder de bestaande, en maakt de zaken alleen maar ingewikkelder, denkt Olivier Da Lage, oud-voorzitter van de CCIJP. Hij voelt weinig voor een strafmaatregel als (tijdelijke) intrekking van een perskaart. ‘Een journalist verbieden zijn vak uit te oefenen leidt tot instelling van een nieuw delict: illegaal journalistiek belijden’, meent hij. ‘Dat is in strijd met de Conventie voor de Mensenrechten.’
Vrij algemeen acht men de huidige regels voldoende. Iemand die zich in de pers onterecht voelt behandeld, heeft sowieso recht op wederwoord. En hij kan altijd naar de rechter lopen.
Dat gebeurt vaak en er vallen soms hoge boetes: tot honderdduizenden euro’s wegens ‘smaad’. Dat betreft naast roddels of onterechte artikelen, ook aantasting van eer of privé-leven. Boetes voor herkenbare
foto’s en films van geboeide mensen, gewonden, doden en van minderjarigen, gepubliceerd zonder uitdrukkelijke volwassen toestemming, belopen maximaal honderdduizend euro. Op de Franse televisie gaat sindsdien geen journaal meer voorbij zonder reportages met onherkenbaar vervaagde gezichten.
Merkwaardigerwijs staan volwassen verdachten en veroordeelden wel met naam, leeftijd en beroep in de krant, soms zelfs met adres. Geen initialen. Op radio en televisie is dat hetzelfde. Officieel kunnen zij daartegen een proces aanspannen. Dat gebeurt eigenlijk nooit. De toch al overbelaste rechtbanken zouden dan immers helemaal uit hun voegen klappen, en potentiële klagers lopen dood op hoge advocatenkosten.
